ናይ ጥፍኣት ደበና / የጥፋት ደመና

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

[አማርኛ ከስር]

ውግእን ወረ ውግእን ተፈልይዎ ዘይፈልጥ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሕጂ ‘ውን ደም ግዲ ጸሚኡስ፡ ባርዕ ኵናት ዘዝንብ ከቢድ ደበና ኣንጸላልይዎ ይርከብ። 

ድሕር’ቲ ቅድሚ ዕስራ ዓመት ዝተኻየደ መሪር ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ከምዚ ናይ ለንቅነ ጌሩ፡ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ደበና ኵናት ብኸቢድ ዘንጠጠየሉ እዋን ዝነበረ ኣይመስለንን። ብመራሕቲ ዘይተዓደለ ዞባ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ብሓንጎል ገዲፎም፡ ብሳንጃን ጠበናጁን ዝሓስቡ ፖለቲከኛታት ነናሻዕ የዳኽሩሉ። ሕመረት ናይዚ ኩሉ ጸገማት፡ ኣብዘን ሃገራት እዚአን ተመራሪሖም ዝመጹ መራሕቲ፡ እንትርፎ ምልክን ምግባት ፖለቲካዊ ስልጣንን ተጸዋዊርካ ናይ ምንባር ፖለቲካዊ ባህሊ ኣብ ምዅስኳስ ስለ ዝፈሸሉ’ዩ። ፍሽለቶም፡ ንኣህዛብ ናይዘን ክልተ ሃገራት፡ ብቐጻሊ ናብ ህጉም ጥራይ ክመርሖም ጸኒሑ። ሕጂ ‘ውን እቶም “መራሕቲ” ናብ ካልእ ናይ ጥፍኣትን ህልቂትን ዙር ክኣትዉ እጅግኦም ይሰባስቡ ኣለዉ።

እቶም ዝሞቱ፡ደቂ ውጽዓት ደኣ እምበር ደቂ’ቶም ኣብ ስልጣን ተኾይጦም ዘለዉ ዘይምዃኖም፡ ነቶም መራሕቲ “ዘይስንኻ ሑጻ ቆረጠመሉ” እዩ ነገሩ። 

ኣብዚ ኩሉ ዕንክሊል ናይዚ ዝሓለፈ 2 ዓመትን መንፈቕን ጥራይ’ኳ እንተተመልከትና፡ ሓደ ዘሕዝን ተረኽቦ ኣሎ። እቲ ብተዛማዲ ብጽቡቕ መፈለምታ ጀሚሩ ዝነበረ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ (ኣብይ ኣሕመድ)፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ፡ ኣብቲ ዞባ ብቕንዕና ሰላም ዘደንፍዕ፡ ንውሽጣዊ ፖለቲካዊ ቅልውላው ኢትዮጵያ ድማ ዘተሃዳድእ ተባዕን ግብራውን ስጉምታት ኣብ ምውሳድ ስለ ዘይተዓወተ፡ ብሕጂ 100 ዓመት ተጸቢኻ ክምለስ ዘይክእል ዕድላት ዘባኽን ዘሎ’ዩ ዝመስል። 

ብልሙድ ኣዘራርባ ኣብ ኵናት፡ ክልቲኦም ወገናት ይበሃል’ዩ። ኣብዚ ሕጂ ኣንጠጥዪ ዘሎ ደበና ኵናት ቀርኒ ኣፍሪቃ ግን ሰለሰተ ወገናት’ዮም ዘለዉ — ብልጽግና ፓርቲ፣ ህወሓትን ህግደፍን። ኣሐፊሻክ ክርአ እንከሎ፡ ብሓላፍነት ደረጃ  ሰለስቲኦም ዳርጋ ሓደ’ዮም ምባል ዝከኣል’ኳ እንተኾነ፡ ሰላማዊ ፍታሕ ኣብ ምርካብን ነቲ ናይ ኵናት ዳንኬራ ቃንኡ ኣብ ምቕያርን ግን ዝሓሸ ዕድል ዘለዎ መራሒ ብልጽግና ፓርቲ ምዃኑ ምግማት ዘጸግም ኣይመስልን።

ፖለቲካ ህወሓትን ህግደፍን፡ ሓደ ነቲ ሓደ ክሳብ ዘጥፍኦ ዝሰክን ከም ዘይኮነ ካብ ዝፍለጥ ውሑድ ኣይገበረን። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰልዎ ወጥሪ፡ ጥበብን ልቦናን ሓዊስካ ክኽሰብ ዝግብኦ ዝነበረ ዕድላት ብኸቢድ ተኸሲሩ’ዩ ዝብል መደምደምታ እንተተበጽሐ ካብ ምኽኑይነት ዝርሕቕ ብህለት/ኣበሃህላ ኣይኮነን። ክሳርኡ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ከቢድ ሳዕቤን ክህልዎ ምዃኑ፡ እዚ ዝድሰቐ ዘሎ ከበሮ ኵናት ሓደ ጭቡጥ መርኣያ’ዩ። ነዚ ምጉት’ዚ ከማይ ዝኣመሰለ ሰብ እንተኢልዎ “ናይ ኣድልዎ” ወይ bias ክመስል ስለ ዝኽእል፡ ኣብቲ ዞባ ብተዛማዲ ናጻን ዘይሻራውን መረግጽ ኣለዎም ናይ ዝበሃሉ ሰባት ርእይቶ ምውካስ ግድን ይኸውን። 

እዋናዊ ዝበሃል ርእይቶ ምጥቃስ እንተኣድለየ፡ ቅድሚ ሕጂ ን12 ዓመታት ዋና ዳይረክተር ኢድጋ ኮይኑ ዝሰረሐ፡ ኬንያዊ ዲፕሎማት ማሕሙድ መዓሊም፡ ቅድሚ ክልተ መዓልቲ ዝተዛረቦ ትዕዝብቲ ምጥቃስ፡ ንግዚኡ እኹል’ዩ። ብፍላይ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ብዝምልከት ዝሃቦ ርእይቶ ዝያዳ ኣገዳሲ ይመስል። ንሱ ይብል፡ “ኢትዮጵያ፡ ክልተ ኣማራጺ’ዩ ዘለዋ። ንዘሎ ጸገማት ብዝርርብ/ጽምዶ ምፍትሑ ወይ ድማ ናይ ዓሰርተታት ዓመታት ቁጠባዊ ምዕባለን ርግኣት ምኽሳር።”

ከምቲ ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ናይ ሎም-መዓልቲ መግለጺኡ ጸቒጥሉ ዘሎ፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ብፍላይ፡ እቲ እንኮ ፍታሕ፡ ንኹሎም ፖለቲካውያን ሓይልታት ናይታ ሃገር ብማዕረ ዘሳተፈ፡ ሃገራዊ ልዝብ’ዩ ክኸውን ዝግብኦ።

ብዅናት ዝጠፍእ ሂወት እምበር ብዅናት ዝፍታሕ ጸገም የለን (ብፍላይ ኣብዚ ዘለናዮ ዘበን!)

እዚ ኣህዛብ’ዚ ናይ ቅድሚ ሕጂ ይእከሎ። መከርኡ ዘብቅዓሉ እዋን ድማ ይፍጠረሉ። ብኹሉ መለክዕታት፡ ኵናት ፎእ ክበሃልን ክኹነን ጥራይ’ዩ ዝግባእ።

02.11.2020

የጥፋት ደመና

ጦርነትና የጦርነት አባዜ ተለይቶት የማያውቅ የአፍሪካ ቀንድ፡ አሁንም ደም እንዲፈስ የተፈለገ ይመስል፡ የእሳት ቃጠሎ የሚያዘንብ ደመና ተደቅኖበት ይገኛል።

ከሀያ አመታት በፊት በኤርትራና በኢትዮጵያ መካከል የተደረገው አሰቃቂው ጦርነት ከተካሄደበት ግዜ ጀምሮ እንዳሁኑ የመሰለ የጦርነት አደጋ በከባድ የተደቀነበት ግዜ የነበረ አይመስለኝም። በመሪዎች ያልታደለ ቀጣና ከመሆኑም በላይ፡ በህሊና ፈንታ በሳንጃና በጠብ-መንጃ የሚያስቡ ፖለቲከኞች በየጊዜው እንዳሻቸው ይፈነጩበታል። የዚህ ሁሉ ችግር መንስኤ፡ እነዚህን ሀገሮች በየተራ ሲመሩ የነበሩ መሪዎች፡ አንባ ገነንነትና የስልጣን ጥመኘንትን ካልሆነ በስተቀር፡ ተቻችሎ ለመኖር የሚያስችል የፖለቲካ ባህልን መገንባት ላይ ክፉኛ በመክሸፋቸው ነው። የነሱ ውድቀት፡ የቀጣናውን ህዝቦች በተከታታይ ወደ ገድል ብቻ ሲመራቸው ኖሯል። እነሆ አሁንም እንደገና፡ “መሪዎቹ” ወደ ሌላ የጥፋትና የእልቂት ዙር ለመግባት ሽርጉድ ሲሉ ይታያሉ።

የሚሞተው የሚስኪኑ ህዝብ ልጅ እንጂ የራሳቸው የመሪዎቹ ልጆች ስላልሆኑ፡ ለነሱ “በሌላ ሰው ጥርስ አሸዋ እንደ ማድቀቅ” ነው። 

ባለፉት ሁለት አመታት ተኩል የነበረውን የአዙሪት አካሄድ ብንመለከት፡ አንድ ትልቅ የተከሰረ እድል በገሃድ ይታያል። ከሌሎች በተሻለ መልኩ፡ ተስፋ በሚሰጥ መልክ የጀመረው የጠቅላይ ሚኒስትር አብይ አህመድ አካሄድ፡ እንደተጠበቀው፡ በቅንነት በቀጣናው ሰላምን ለማስፈን፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ደግሞ መረጋጋትን ለማረጋገጥ የሚችል፡ ቆራጥና ተጨባጭ እርምጃዎች መውሰድ ላይ ስላልቀናው፡ ካሁን በኋላ፡ በ100 አመትም ቢሆን ሊገኝ የማይችል እድል እንዲያመልጥ እያደረገ ያለ ይመስላል።

በተለምዶ ስለ ጦርነት ሲነገር፡ ሁሉቱም ወገናት የሚባል አባባል አለ። አሁን በአፍሪካ ቀንድ እያንዣባበ ባለው የጦርነት ደመና ውስጥ ግን ሶስት ወገኖች ነው ያሉት — ብልጽግና ፓርቲ፣ ህወሓትና የኤርትራው ህግደፍ። አጠቃላይ በሚመስል አነጋገር፡ በሀላፊነት ደረጃ፡ ሶስቱም የተጠያቂነት ደረጃቸው ብዙም ላይለያይ ይችላል። ነገር ግን፡ ሰላማዊ መፍትሄ በማግኘት ረገድና እየተመታ ያለውን የጦርነት ዳንኪራ በማርገብ በኩል ግን፡ ጠቅላይ ሚንስትር አብይ አህመድ የተሻለ ሚና መጫወት እንደሚችሉ መገመቱ አያዳግትም።

የህወሓትና የህግደፍ ፖለቲካ፡ የእልሀኞች ስለ መሆኑ፡ አንዱ ሌላኛውን ሳያጠፋ አርፎ እንደማይቀመጥ ከታወቀ ውሎ አድሯል። ይህን በመሰለ ፍጥጫ፡ ጥበብና ልቦናን ጨምሮ ሊገኝ የሚችል የነበረ ድል፡ በትልቁ ተከስሯል የሚል ድምዳሜ ላይ ቢደረስ፡ ከእውነት የራቀ አይሆንም። ኪሲራው ለኢትዮጵያም ለኤርትራም ከባድ ስለ መሆኑ፡ አሁን እየተደለቀ ያለው የጦርነት ዳንኪራ ትልቁ ምስክር ነው። ይህን ትዝብት እንደኔ ያለ ሰው ቢለው፡ “አድልዎ” ወይም bias ያለው ነገር ሊመስል ስለሚችል፡ በቀጣናው ስላሉ ሁኔታዎች በተዛማጅ ገለልተኛ የሚባል  አስተያየት አላቸው የሚባሉ ታዛቢዎች የሚሉትን መጥቀስ ግድ ይላል።   

የቅርብ ግዜ ትዝብት መጥቀስ ካስፈለገ፡ ካሁን በፊት ኢጋድን ለ12 አመታት የመሩ ኬንያዊ ዲፕሎማት ማህሙድ ሙአሊም ያስቀመጡን ትዝብት መጥቀስ ለጊዜው በቂ ሊሆን ይችላል። ከሁለት ቀናት በፊት፡ እንዲህ ብለው ነበር፡ በተለይ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለውን የፖለቲካ ቀውስ በተመለከተ፡- “ኢትዮጵያ ሁለት አማራጮች ብቻ ነው ያሏት። ያሉትን ችግሮች በድርድር መፍታት ወይም ደግሞ የብዙ አመታት የኢኮኖሚ እድገትና መረጋጋትን መክሰር።”

የአውሮፓ ህብረት በዛሬው ቀን በአጽንኦት እንዳለው፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው የፖለቲካ ቀውስ መፍትሄው አንድ ነገር ብቻ ነው፡ ይሀውም ሁሉም የፓለቲካ ሀይሎች በእኩልነት የሚሳተፉበት አገር-አቀፍ ድርድር ነው። 

በጦርነት የሚጠፋ እንጂ በጦርነት የሚፈታ ችግር የለም (በተለይ አሁን ባለንበት ዘመን!)  

የዚህ ቀጣና ህዝቦች ይብቃቸው። መከራቸውም የሚያከትም ይሁን። በሁሉም መለኪያ ጦርነት መወገዝና መጠላት አለበት። 

02.11.2020