ህንጸት ድልዱል ማሕበረ-ኮማት

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

ህንጸት ድልዱል ማሕበረ-ኮማት

 (ኣብ ሞንጎ ድማ ገለ ብዛዕባ ኮረና ቫይረስ)

እዚ ጽሑፍ’ዚ፡ ዓምዲ “ብ1000 ቃላት” ብወግዒ ካብ ዝተፈነወትሉ እዋን (መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2020)፡ ንመጀመርታ ግዜ ዝቐርብ ዘሎ ናይ ትግርኛ ንጽል ሓተታዊ ትሕዝቶ ምዃኑ’ዩ። ንሎሚ ከም ቀንዲ ኣርእስቲ ክጽሕፈሉ ደልየ ዘለኹ ዛዕባ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት 2020 ንሲንሲናቲ (ኣመሪካ) ኣብ ዝገበርክዎ ሓጺር መገሻ ዝተሞርኮሰ ትዕዝብቲ ኮይኑ፡ ካብ መገሻ ምልስ ምስ በልኩ፡ እቲ ተሞክሮ ብውዕዩ እንከሎ ክጽሕፈሉ ደልየ’ኳ እንተነበርኩ፡ ከምቲ ብዙሕ ግዜ ዘጋጥመኒ፡ “ተኣጂሉ” ኣብ ዝቐነየ ካልእ ሞያዊ ሓላፍነታት ተጸሚደ ስለ ዝቐነኹ፡ ቁሩብ ግዜ በሊዑ።

ጽሑፈይ መልክዕ ኣትሒዘ፡ ብመርበብ ሓበሬታይ ክፍንዎ ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበርኩ እዋን ድማ፡ ተላባዒ ዝርግሐ ኮረና ቫይረስ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ብምህላዉ፡ ብዛዕብኡ ‘ውን ሕጽር ዝበለ ትዕዝብቲ ኣቐሚጠ ከሓልፍ ግድን ይኸውን።

ዝተፈላለያ ሃገራት፡ ብዛዕባ ዘሰንብድ ዝርገሐ ኮረና ቫይረስ ዝወስድኦ ዘለዋ ዝተፈላለየ ስጉምታት ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ እዚ ተረኽቦ’ዚ ብዓለም ደረጃ ፈጢርዎ ዘሎ ሻቕሎት ግን ሓደ ነገር ክንሓስብ ዘገድደና ኮይኑ ይስመዓኒ። ወዲ ሰብ፡ ከም ሎሚ ጌሩ ማዕቢሉን ብቴክኖሎጂ ረቒቑን ኣይፈልጥን’ዩ። ምስዚ ኩሉ ምዕባለኡን ርቀቱን፡ ሓደ ኣዝዩ ደቂቕ ህዋስ ዘስዕቦ ሕማም ተላገብ፡ ከምዚ ጌሩ ንዓለም ከናውጽ እንከሎ፡ እቲ ተኾሚሩ ዘሎ ተሞክሮን ፍልጠትን ድኣ ብኸመይ’ዩ ንወዲ ሰብ ክጠቕሞ ዝብል ሕቶ፡ ኣብ ሓንጎል ተራ ሰባት ክመላለስ ዝኽእል ነገር ምዃኑ ዘጠራጥር ነገር ኣይኮነን። መልሲ ናይዚ ሕቶ’ዚ ናይ ጥዕና ክኢላታት ደፋእ ኢሎም ምሉእ መልሲ ክህብሉ ንጽበዮ ነገር’ዩ።

ሓደ ካልእ ምስኡ ዝተሓሓዝ መሰረታዊ ትዕዝብቲ ግን ኣሎ፡ ብዝያዳ ብፍልስፍናዊ ቃና ምቕራቡ ዝቐልል። ወዲ ሰብ፡ ዝማዕበለ እንተማዕለ፡ ዝረቐቐ ‘ውን እንተረቐቐ፡ ንተፈጥሮን ገለ-ገለ ናይ ተፈጥሮ ነገራትን ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ከእትዎ ከም ዘይክእል፡ ኣብዚ ናይ ኮረና ቫይረስ ተሞክሮ ብዛያዳ ዝጎልሐ ኮይኑ ይስመዓኒ።

እቲ ዘረባ፡ “ሲኒካል” (ናይ ተቕያን) ዝመስል ቃና ከይህልዎ ዘስክፍ ምዃኑ ከይዘንጋዕኩ (ከምኡ ከም ዘይኮነ ድማ እንዳስመርኩ)፡ ብውልቀ ደረጃ ዘሕደረለይ ጦብላሕታ ብሕጽር ዝበለን ህዉኽን ኣቀራርባ ኣስፊረዮ ክሓልፍ ስለ ዝደለኹ’የ (ኣድላዪ እንተኾይኑ ካልኦት ክምልእዎ ይኽእሉ’ዮም)። ተፈጥሮ፡ ድኻን ሃብታምን ከይበለ፡ ወይ ‘ውን ካልእ ሰብ-ሰርሖ መለክዕታት ከየቐመጠ፡ ንኹሉ ፍጡር ወዲ ኣዳም፡ ብማዕረ ዝዕይር፡ ምዕሩይ መመዓራረዪ ምዃኑ፡ እዚ ናይ ኮረና ቫይረስ ተሞክሮ ብገለ መለክዑ ክምህረና ዝደለየ ትምህርቲ ዶኾን ይኸውን ዝብል ሓሳብ ግን ኣብ ኣእምሮይ ውጥም-ቅልቅል ክብል ጀሚሩ ኣሎ። ብዛዕባ ኮረና ቫይረስ እዚ ካብ በለኩ፡ ናብቲ ካልኣይን ቀንድን ዛዕባይ ክምለስ።

ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት 2020፡ ናብ ከተማ ሲንሲናቲ ገይሸ ኔረ። ቀንዲ ናይ መገሻይ ምኽንያት፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኦፍ ሲንሲናቲ ኣብ ዝካየድ፡ ኣርባዕተ-ዓመታዊ ሲምፖዝየም ንኻሳተፍ ብዝተገብረለይ ዕድመ መሰረት’ዩ። እቲ ሲምፖዝየም፡ ብኣቦ-መንበርነት ፕሮፌሰር ሃብቱ ገብርኣብ (ብናይ ክህነት ስሞም፡ ቀሺ ኣጥናቴዎስ) ዝዳሎ ኮይኑ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዉ እዋናውያን ጉዳያት ኣተኩሮ ብምሃብ ዝዳሎ ሲምፖዝየም’ዩ። ናይ’ዚ ዓመት’ዚ ቴማ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግህሰት መሰል ሃይማኖታዊ እምነት ዘተኮረ ኮይኑ፡ ብፍላይ ድማ ንወጽዓ ኣቡነ/ፓትርያርክ ኣንጦንዮስ ኣቓልቦ ዝሃበ ሲምፖዝየም’ዩ ኔሩ።

ኣብቲ መደብ፡ ኣን ቡዋልዳ ዝተበሃለት ዋና ዳይረክተር ናይ Jubilee Campaign ዝተበሃለ ዘይመንግስታዊ ማሕበርን ኣነን በብወገንና፡ ኣብቲ ሕመረት ቴማ ናይቲ ሲምፖዝየም ዘተኮረ መደረ ኣቕሪብና። ብወገነይ፡ ኣብ ልዕሊ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ወሪዱ ዘሎ ወጽዓ፡ ምስቲ ሓፈሻዊ ኣብቲ ሃገር ዘሎ ቅልውላው ሰብኣዊ መሰላት ኣዛሚድካ ዝርአ ጉዳይ ምዃኑ፡ እንተኾነ ግን፡ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ምስ ዘለዎም ዕድመን ናይ መንፈሳዊ መሪሕነት ስምን፡ ከም ነቕ ዘይብል ኣርማ ናይቲ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ኣንጻር ዓመጽ ክርኣዩ ከም ዝግባእ ንምግላጽ፡ እዚ ዝስዕብ ኣርእስቲ ተጠቂመ፡- “Abune Antonios:
The Quintessential Symbol of the Struggle against Religious Persecution in Eritrea”

እቲ ሲምፖዝየም፡ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ናይ ዕለት 22 ለካቲት 2020’ዩ ተኻይዱ። ሽዑ ምሸት ኣብ ዝተኻየደ፡ ብማሕበረ-ኮም ኤርትራውያን ናይቲ ከተማ ዝተዳለወ ናይ ድራርን ባህላዊ ጸወታን ዕደመ፡ ከምኡ ’ውን ንጽባሒቱ ኣብ ዝተኻየደ ናይቲ ከተማ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብ እተካይዶ ናይ ሰንበት ሰሙናዊ ናይ ጸሎት መደብ ተኻፊለ ኔረ። ብእኩብን ብንጽልን ምስ ኤርትራውያን ተቐማጦ ናይቲ ከተማ ኣብ ዝገበርክዎ ዝርርብ ከም ዝተረዳእክዎ፡ ሲንሲናቲ ሓያል ማሕበረ-ኮም ከም ዘለዎም’ዩ። ዝጎድሎም ነገራት ክህሉ ከም ዝኽእልን ባዕላቶም ድማ ኣለይ-መለይ ክብልዎ ከም ዝኽእሉ እምነተይ ጽኑዕ ኮይኑ፡ ኣብተን ዝነበራኒ ውሑዳት መዓልታተ ተዓዚበዮ ዝመጻኹ ተሞክሮ ግን ናይ ብሓቂ ዝነኣድን፡ ኣብ ካልእ ከባቢታት ዝርከባ ማሕበረ-ኮማት ከም ኣብነት ወሲደን ክርዕመኦ ዝግባእ ተሞክሮ ምዃኑ ኣዘኻኺረ ክሓልፍ ኣገዳሲ ይመስለኒ።

ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት (ከባቢታት) ዝኸይድ ዘሎ ናይ ኤርትራውያን ተበግሶታት፡ ንምሸቱ ድልዱል ማሕበረ-ኮማት ክሃንጽ ዘይክእል እንተኾይኑ፡ ቀጻልነቱ ሰንኮፍ ክኸውን ከም ዝኽእል ዘጠራጥር ነገር የብሉን። ኣብ ስደት ዝግበር ንጥፈታት ምስ ምዃኑ፡ ኣብቲ ዘለኻዮ ናይ ስደት ሃገር፣ ከተማ፣ ከባቢ ወዘተ ዱልዱል ማሕበረ-ኮማዊ ሰረት እንተዘይብልካ፡ ካልእ ዝግበር ሃቐነታት ኩሉ፡ ከም ሃፋ ቀልጢፉ ዝበንን ስለ ዝኸውን፡ ጽኑዕ ሰረት ዘለዎ ማሕበረ-ኮማት ምህናጽ ኣገዳስነቱ ሓደን ክልተን ዘብል ኣይኮነን። ናይ ሲንሲናቲ ተሞክሮ፡ ኣብዚ መዳይ’ዚ ብኣብነታውነት ካብ ዝጠቀሱ ተሞክሮታት ኮይኑ ዝረኸብክዎ ይስመዓኒ። ኣብቲ ከተማ ዘለዉ ውፉያት ተዋሳእቲ፡ ከምኡ ’ውን ከም በዓል ኣቦይ ቀሺ ኣጥናቴዎስ ዝኣመሰልዎም መንፈሳውያን መራሕቲ ክጻወትዎ ዝኽእሉ ተራ ክሳብ ክንደይ ኣድማዒ ከም ዝኾነ፡ ዝተማሃርኩሉ ተሞክሮ’ዩ ኔሩ።

ዝሓፈለ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 (ብዝተወሰነ ዓቐን) ኣብ ዊኒፔግ (ካናዳ) ተመሳሳሊ ዝነኣድ ተሞክሮ ርእየ ከም ዝነበርኩ በዚ ኣጋጣሚ ክጠቅስ እደሊ። ኣብ ክልቲኡ ከተማታት ዝነበረኒ ጻንሖታት ሓጺር ምንባሩ ርዱእ’ኳ እንተኾነ፡ ብተዛማዲ ግን ኣብ ሲንሲናቲ ዝነበረ ተሞክሮይ ብዛዕባ’ቲ ማሕበረ-ኮም፡ ካብቲ ናይ ዊኒፔግ ብዝሓሸ ንኽፈልጥ ዕድል ዝህብ ዝነበረ ኮይኑ ይስመዓኒ። ካብ ናይ ቀረባ እዋን ተመሳሳልን ፈላምን ተሞክሮታተይ፡ ናይ ሜልበርንን ሲድኒን ’ውን ክጥቀስ ይከኣል’ዩ (ናይ ታሕሳስ 2019)። ኣብዚ ዳሕረዋይ ተሞክሮ ግን፡ እንትርፎ ምስ ገለ ውሑዳት ደለይቲ ፍትሒ ዝነበረኒ ርክብ (በዚ ኣጋጣሚ ’ውን ምስጋናይ ዘቕርበሎም)፡ ብደረጃ ማሕበረ-ኮም ዝገበርክዎ ርክብ ስለ ዘይነበረ ንዕኡ ዝምልከት ርእይቶ ክህብ የጸግመኒ። በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ግን፡ ኣብ ኩሉ ዝኸዶ ቦታታት፡ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ከከም ዓቕሞም ንዝገብሩለይ ምቕሉልን ምዉቕን ኣቀባብላ ብልቢ አመስግን።

እቲ መሰረታዊ መልእኽቲ ግን ሓደን ንጹርን’ዩ። ኣብ እንገብሮ ንጥፈታትና ኩሉ ህንጸት ድልዱል ማሕበረ-ኮማት እቲ ቀዳምነት ክመጽእ ዝግብኦ ነገር’ዩ።

16.03.2020